Weblog
Harry van Bommel

Vandaag heb ik met een aantal collega’s vragen gesteld over het AOW-gat bij Surinamers.

Update: antwoord van 21 mei 2007

Vragen van de leden Hamer (PvdA),
Ferrier (CDA), Van Bommel (SP),
Van Gent (GroenLinks), Leerdam
(PvdA), Omtzigt (CDA) en Luijben
(SP) aan de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over het
oordeel van de Commissie Gelijke
Behandeling over het AOW-gat van
Surinamers.

1
Bent u bekend met het oordeel van
de Commissie Gelijke Behandeling
over het niet verboden onderscheid
bij het toekennen van AOW-jaren bij
Surinamers van 14 januari 2007?(1)

2
Wat is uw mening over dit oordeel?

3
Hoe beoordeelt u de constatering2
van de Commissie Gelijke
Behandeling dat hoewel de AOW
mogelijkheden biedt voor vrijwillige
verzekering de verzoekers bij hun
binnenkomst in Nederland er niet op
zijn gewezen dat het van belang kan
zijn om binnen een jaar na
binnenkomst iets te doen aan hun
achterstand in de AOW-opbouw en
dat dit aanleiding kan zijn voor de
verweerders/de overheid om de
nadelen van het toegepaste middel te
mitigeren en aan de positie van
verzoekers tegemoet te komen,
omdat een verbeterde voorlichting
achteraf geen soelaas meer biedt
voor deze groep?

4
Bent u voornemens consequenties te
trekken uit deze constatering? Op
welke wijze zouden de huidige
65-plussers op wie dit betrekking
heeft tegemoet kunnen worden
gekomen?

5
Deelt u de mening van de Commissie
Gelijke Behandeling dat dit niet alleen
Nederlanders van Surinaamse, maar
ook van Antilliaanse en Arubaanse
afkomst treft?

6
Bent u voornemens de aanbeveling
van de Commissie Gelijke
Behandeling3 over te nemen om
mogelijkheden aan te wenden om de
nadelen van het toegepaste middel te
verkleinen door bijvoorbeeld een
ruimere en goedkopere mogelijkheid
tot opbouw in te kopen, de informatie
over bijverzekering te verbeten of
fiscale faciliteiten te verlenen ter zake
van de inkoop? Zo neen, waarom
niet?

7
Welke eventuele mogelijkheden
hebben gemeenten om een oplossing
te bieden bij dit AOW-gat? Zijn er
thans ook gemeenten die hiervoor
een oplossing bieden? Zo ja, kan de
Kamer hiervan een overzicht krijgen?

Bronnen:
1 Commissie Gelijke Behandeling Oordeel
2007-4.
2 Oordeel 2007-4, punt 3.25.
3 Oordeel 2007-4, punt 3.22.

Antwoord van staatssecretaris
Aboutaleb (Sociale Zaken en
Werkgelegenheid). (Ontvangen
21 mei 2007)

1
Ja.

2
De AOW is een opbouwverzekering,
wat inhoudt dat de hoogte van het
pensioen afhankelijk is van het aantal
jaren dat men verzekerd is geweest
tussen het vijftiende en
vijfenzestigste levensjaar. Als
verzekerden worden aangemerkt
enerzijds ingezetenen en anderzijds
niet- ingezetenen die in Nederland in
een privaat- of publiekrechtelijke
dienstbetrekking werkzaam zijn en
aan de inkomstenbelasting zijn
onderworpen of hier als zelfstandige
aan het arbeidsproces deelnemen.
Ingezetene in de zin van de AOW is
degene die in Nederland woont. De
Overzeese Rijksdelen behoren niet tot
het rijk. Dit uitgangspunt is bevestigd
door de HR in het arrest van 25 maart
1959, BNB 1959/162. Bij de
totstandkoming van het Statuut voor
het Koninkrijk der Nederlanden is met
instemming van zowel Nederland als
Suriname besloten de sociale
zekerheid niet aan te merken als
koninkrijksaangelegenheid.
Noch is er op een later moment voor
gekozen de sociale zekerheid alsnog
aan te merken als
koninkrijksaangelegenheid. Volgens
die lijn is de AOW ook vormgegeven.
De AOW is geen Rijkswet. De
staatkundige relatie tussen Nederland
en Suriname (tot aan de
onafhankelijkheid van Suriname)
heeft derhalve tot gevolg dat
Suriname steeds verantwoordelijk is
geweest voor zijn eigen
sociaalzekerheidsstelsel.
De Commissie Gelijke Behandeling
geeft in haar oordeel aan dat het
criterium ingezetene leidt tot een
indirect onderscheid tussen
autochtone Nederlanders en
Nederlanders van Surinaamse, maar
ook van Arubaanse en Antilliaanse
afkomst. De Commissie geeft daarbij
aan dat het onderscheid objectief
gerechtvaardigd is gelet op de
doelstelling van de regeling, namelijk
het respecteren van de autonomie
van (destijds) de delen van het
Koninkrijk en het zorgdragen voor
een houdbaar sociale
zekerheidssysteem. Het is in deze lijn
niet disproportioneel om de omvang
van de AOW-aanspraak te relateren
aan de jaren waarin een betrokkene
in Nederland verblijft. Dit oordeel van
de Commissie Gelijke Behandeling
onderschrijf ik.

3
Uitgangspunt bij de
oudedagsvoorziening is dat de eigen
verantwoordelijkheid van het individu
voorop staat en dat de wettelijke
mogelijkheden om een eventueel
AOW-tekort op te lossen zo
toegankelijk mogelijk moeten zijn.
Om dit te realiseren zijn reeds enkele
maatregelen getroffen. Allereerst
heeft een herziening plaatsgevonden
van de vrijwillige verzekering AOW,
gericht op de opheffing van het
nationaliteitsvereiste bij deze vorm
van verzekering (via de Wet
herziening vrijwillige verzekering
AOW en ANW1). Daarnaast is de
mogelijkheid om onverzekerde jaren
bij binnenkomst in Nederland in te
kopen verruimd, in die zin dat de
termijn waarop een betrokkene de
beslissing daartoe moet nemen, is
verlengd van 1 naar 5 jaar. Tenslotte
is bij de komst naar Nederland het
maximum van het aantal in te kopen
AOW-opbouwjaren over de
achterliggende periode opgeheven.
Met betrekking tot de mogelijkheid
van inkoop wordt geen actieve
voorlichting gegeven. Immers bij
binnenkomst in Nederland zijn
betrokkenen (nog) niet bekend bij de
SVB en voor gemeenten (en
betrokkene zelf) zal niet (altijd)
duidelijk zijn of men van plan is zich
blijvend te vestigen in Nederland en
later een beroep zal doen op de
Nederlands oudedagsvoorziening.
Ook zal in een aantal gevallen sprake
zijn van opbouw van
oudedagsvoorzieningen in het
herkomstland of geeft men de
voorkeur aan private aanvulling van
de oudedagsvoorziening. Onder meer
om deze redenen wordt in de praktijk
niet vaak overgegaan tot
AOW-inkoop. Gelet hierop en op het
uitgangspunt dat de
oudedagsvoorziening ook een eigen
verantwoordelijkheid is, lijkt het niet
zinvol voorlichting over AOW- inkoop
te bieden aan alle personen die zich
in een bevolkingsregister in
Nederland inschrijven.

4
Gelet op het feit dat niet alleen bij
Nederlanders van Surinaamse
afkomst, maar ook bij andere
65-plussers (ongeacht nationaliteit)
sprake kan zijn van een onvolledige
opbouw van de AOW indien men
gedurende een bepaalde periode
geen ingezetene was van Nederland
en het feit dat de Commissie Gelijke
Behandeling oordeelde dat het
criterium ingezetene objectief
gerechtvaardigd is, ligt het niet in de
rede voor deze doelgroep een aparte
voorziening te treffen. Daarnaast is
van belang dat de aanvullende
voorziening van de bijstand, waarop
onder antwoord 7 verder wordt
ingegaan, eveneens voor deze groep
open staat.

5
Ja. Een verschil is echter dat
Nederlanders van Antilliaans of
Arubaanse afkomst tijdens hun
verblijf op de Antillen of op Aruba,
aldaar wel onder de daar geldende
oudedagsvoorziening vielen.
Overigens heeft ook Suriname na de
onafhankelijkheid een eigen
oudedagsvoorziening getroffen. In de
bijlage bij het oordeel van de
Commissie Gelijke Behandeling
wordt hierover terecht opgemerkt dat
het bestaan van die voorziening tot
consequentie zou hebben dat
personen die in Suriname gedurende
bepaalde perioden aanspraken
hebben opgebouwd op die
oudedagsvoorziening, indien over
dezelfde periode ook aanspraken op
de «Nederlandse» AOW zouden
worden toegekend, dubbele
uitkeringen zouden genieten
ofschoon slechts voor één uitkering
bijdragen zijn voldaan.

6
Een optie van een goedkopere
mogelijkheid tot inkoop of fiscale
faciliteiten voor inkoop heeft een
bredere reikwijdte dan de hiervoor
genoemde groep van Nederlanders
van Surinaamse afkomst. Omdat uw
Kamer mij bij brief van 19 april 2007
(uw kenmerk: 07-SZW-B-16) tevens
verzocht heeft om in brede zin in te
gaan op de problematiek van de
onvolledige AOW-opbouw en de
FNV-notitie terzake, waarin deze
opties ook genoemd zijn, zal ik deze
vraag in dat kader beantwoorden.

7
Naast de bij vraag 3 genoemde
maatregelen om tekorten in de
AOW-opbouw te voorkomen, zijn er
ontwikkelingen gaande om
65-plussers die geen volledig
AOW-recht hebben opgebouwd,
zoveel mogelijk van dienst te zijn bij
het verkrijgen van een aanvulling. Het
betreft hier ontwikkelingen die ook
voor Nederlanders van Surinaamse
afkomst van belang zijn. De Wet werk
en bijstand (WWB) voorziet erin, dat
personen die geen recht hebben op
volledige AOW, hun inkomen
aangevuld krijgen tot het relevante
sociaal minimum. De WWB kent een
aparte ouderennorm voor ouderen
met onvolledige AOW-rechten, die
aansluit bij het AOW-niveau.
Gemeenten voeren de WWB uit. De
Sociale verzekeringsbank (SVB) biedt
gemeenten de faciliteit om via de
Stichting Inlichtingenbureau de
gegevens van personen die geen
volledig AOW-recht hebben
opgebouwd, jaarlijks ter beschikking
te krijgen. De betreffende gemeenten
kunnen deze personen dan pro-actief
en doelgericht benaderen om het
niet-gebruik zoveel mogelijk te
beperken. Gemeenten kunnen er ook
voor kiezen om de verstrekking van
de aanvullende bijstand voor
65-plussers te laten uitvoeren door de
SVB. De SVB integreert de aanvraag
voor de aanvullende bijstand dan in
de aanvraagprocedure voor de AOW,
opdat aanvragers eventuele rechten
op aanvullende bijstand niet over het
hoofd zien. In 2006 heeft de Minister
van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid goedkeuring
verleend aan de SVB voor de
uitvoering van de aanvullende
bijstand met behoud van de
individuele gemeentelijke
verantwoordelijkheid hiervoor.
Inmiddels hebben 20 gemeenten,
waaronder zowel grote als kleine, de
SVB hiertoe gemandateerd. Deze
wijze van AOW-aanvulling biedt
praktische voordelen en blijkt
bovendien door ouderen
gevoelsmatig te worden
gewaardeerd. Naar verwachting zal
het aantal gemeenten dat op deze
wijze de aanvullende bijstand laat
uitvoeren, in de nabije toekomst
alleen maar toenemen. De
gemeenten waarvoor de SVB de
bijstand voor 65-plussers regelt zijn:
Aalten, Assen (inclusief Aa en Hunze
en Tynaarlo), Cuijk, Den Haag,
Deventer, Eindhoven, Enschede,
Halderberge, Heemskerk, Hoorn,
Katwijk, Noordoostpolder, Nijmegen,
Oude IJsselstreek, Rotterdam,
Utrecht, Velsen, Winterswijk,
Zoetermeer en Zutphen.